Het is laat en ik heb net een vriendin gedag gezegd. Ze staat aan de vooravond van een verhuizing met kinderen, weg van een huwelijk van 20+ jaar. De ervaringen zijn gelijkend en dat zit hem niet in de details of in de Randstad. Ze werd zich opeens meer bewust en weet iets wat de rest van de wereld liever lijkt te willen negeren. De waanzin van de onzin. Misschien zeg ik dat niet goed, zei ze, maar het gaat om wat ik op gevoelsniveau probeer weer te geven van de farce en de façade van al die jaren en al die mensen om je heen die een spel spelen wat zichzelf in stand houdt. Wat je zelf in stand houdt, omdat … Ja. waarom ook alweer? Het was om gewoonte, om liefde vast ook in den beginne; alleen, het werd een soort van vreemde liefde. De liefde die op de een of andere manier als bijna vanuit een tekstboekje werd nageleefd. Zo doe je het en zo gaat dat… We stellen er geen vragen bij ‘zo hoort dat… Totdat… Totdat.. wat precies? Ik pak nog een kop koffie en denk na over haar scheiding, mijn scheiding. Het was ellendig.

Jij mag immers helemaal niets vinden of emoties hebben
Haar thuissituatie bevindt zich al enige tijd in het limboland in het vagevuur. Niet voor- en niet achteruit kunnen, een pand en eettafel nog moeten delen. Spullen inpakken, non-gesprekken en non-stiltes die rookwolken van een uitslaande brand zijn… Alleen de brandhaard blijft verborgen. ‘Dikke lucht’ zou mijn oma hebben gezegd. Er wordt niets gezegd en tegelijkertijd een heleboel in de gedragingen. En zij wil weg… dus slikken… en je hebt duidelijk een non-verbale boodschap op je netvlies, namelijk dat je niets maar dan ook niets meer mag zeggen over wat hij doet of laat… Je hebt er niets meer mee te maken, en wee je gebeente als jij je ergens rot over voelt of als je een voormalige taak laat liggen of even vergeet… Jij mag immers helemaal niets vinden of emoties hebben… JIJ WILDE TOCH WEG?!?

Vanaf dat moment lijk je niet meer te bestaan
En ook al zou je willen schreeuwen, al zou je het liefste soms het gehele servies tegen de muur kwakken, dat gaat niet helpen. Geen enkele vorm van verzet tegen dit gedrag helpt. Het gaat ook alle onderhandelingen op financieel terrein in de weg zitten want DAT is opeens middelpunt vliedende kracht geworden. De gezamenlijkheid die er was omdat je er was, is versjwoenden omdat je besloot dat je de relatie wilt verbreken. Dus vanaf dat moment lijk je werkelijk ook niet meer te bestaan. Je kunt net zo goed dood zijn. Hij stapt gewoon door.

Iedereen in de relatie was al weg
Die ervaring is wonderlijk gelijk, alsof je lucht bent, alsof er niets aan het handje is, alsof je nooit een wij geweest bent, of dat je überhaupt ook maar bestaan hebt, en ondertussen… ontkenning en boosheid, boosheid en ontkenning tegenover een bepaalde mate van acceptatie die je zelf ervaart. Natuurlijk speelt er ook een proces aan de andere kant. Het is alleen zo wonderlijk dat wanneer iets al zo lang speelt degene die het eindoordeel uitspreekt opeens alle bagger over zich heen krijgt. De mismatch daarvan is intens onrechtvaardig. Waanzinnige onzin eigenlijk. En opnieuw een omgeving waarin sommigen dat ook nog eens graag voor de voeten werpen. JIJ WILDE TOCH WEG. En je denkt: iedereen in de relatie was al weg en ik heb het enkel benoemd… that’s all! Er is ook helemaal geen echte weerstand tegen HET besluit, wel tegen de boodschapper.

Je hebt alles gegeven
Maar wat is het nou dat je opeens tot een volledig besef komt dat je het moet stoppen? Wat wijzigde zich nou eigenlijk zo in jezelf? Het is uiteindelijk als een soort explosie van besef. Iets rammelt tijdenlang zo hard aan je ingewanden en rukt zo hard aan je oren dat je het gewoonweg niet meer negeren kunt. Je moet ernaar luisteren. Je hebt alles gegeven, elke vorm van gesprek geprobeerd en het werkt niet. Met kinderen buffel je nog net iets langer door, immers, je wilt graag dat het wel lukt, ook voor hen. De angst dat alles voorgoed verdwijnt, dat er niets zal resten als je nog langer blijft proberen begint dan opeens ook een rol te spelen. Het is niet dat je iemand haat. Maar het doen, de relatie doen, gewoon leven, het gaat gewoon niet meer. De keus is er opeens niet eens meer, al zou je willen. Alles in en aan je komt in opstand. En al zou je alle eerder gebruikte redenaties aanwenden om opnieuw een moedige poging te doen het allemaal recht te breien… op een dag is het je onmogelijk geworden. Het is klaar, het kan niet meer, het is over. De wol is op.

Kathelijne Ferenschild